… Di syin, aâzmeɣ ad subbeɣ ɣer ubrid, ad bduɣ ad nadiɣ albaâd n lmumnin ar yi-isrekben syin ɣer Lexmis, armi sliɣ i terbaât n tlawin la ttdekkirent, akka deg ubraḥ-nsent, lakin di tid iḍurfen cwiṭ ɣer uzniq yulin ɣer taddart.
Nek, ussan-nni ad tafeḍ leǧyub-iw akk ččuren d lekwaɣeḍ, ketben, ama dɣa d isefra, ama d timucuha, ama d ayen kan i yi-d-iqqar uqerruy-iw. Cwiṭ, ma yehwa-yak, s rruɣba-nni sɛiɣ ɣer teqbaylit, akken kan bdiɣ ḥeffḍeɣ a tt-ketbeɣ, qqareɣ-tt. Daɣ netta, anda ufiɣ neɣ sliɣ i usefru, leqqḍeɣ-d d alqaḍ, am win ara yettarran ɣer tkufit. Bdiɣ deg wanect-nni, ulac lxezna am tilawin.
Uliɣ cwiṭ deg ubrid, tabaɛ ɛumen yemdanen nniḍen, mačči ala nek. Qerrbeɣ ɣer wid ibedden, fkan ameẓẓuɣ ɣer txuniyin-nni yettdekkiren. Di teswiɛin am tidak, ẓrant tezzin-asent yemzuyar, d irgazen, d tilawin, smeḥsisen-asent, daɣ netta ttwenniɛent lecɣal. Ula d tid, gerrzent tarbaât. Ad ilint di tnac neɣ d akter, ferqent ɣef sin lesfuf. Teḍher-iyi di sef-nni i d-izerɛen, tin deg-sent i yasent-ittaken isefra, sibda d-ittarra kan d tirririt ssef-nni wis sin. Icebba-yi-d Rebbi, ula d taɣect-nni ttɣennint, laâmer i yas-sliɣ, taâǧeb-iyi tin akken issefruyen, i yasent-immalen akk i tiyaḍ akken ara tt-tebɛent.
Mkulci, diɣen d tanumi. Walaɣ-tt tseffeḍ kan i wudem-is, tesbuḥruy s tmeḥremt, mara testaâfu, tiyaḍ la d-ttarrant, thedder ula s ucmumeḥ i texsimin-is alamma d nnuba-nsent. Irna, lḥasun, tesaâ ara tini. Mi yasent-d taxxreɣ, rwiɣ, ǧǧiɣ-tt-in mazal kan d nettat i yettaken asefru. Subbeɣ-d syin armi d yiwet n tmeɣrust, dɣa akka tama n tqubbet, qqimeɣ, senndeɣ ɣer-s, sawleɣ i uqehwaǧi yewwi-yi-d lqahwa, kkseɣ-d lekwaɣeḍ d ukeryun, nniɣ-as ma yella kra i d-smenaâɣ ɣef isefra-nni yakk iwumi d-sliɣ. Nek dɣa ɣur-i aqerru… s cfawat.. dayen kan. Awal ur ktibeɣ ara, ɣas ma nniɣ-as kan beqqa aâlaxir.
D nek i iluɛan Sliman d amezwaru. Ɣer meyya lumayar, fehmeɣ-t n taddart-nni : taneggarut akk, d aqummeč-nni d-iqummeč ɣer tmeɣrust, tagelzimt iṭṭef-itt seg uzzal, abernus ulac, am win akken iwten ad yaâddi, si tmazirt s axxam. Isem-is s tidet, ur t-ɛuhdeɣ ara ur t-mliɣ… i mi d nek s yiman-iw ur t-ssineɣ ara ar ass-a. Tabaɛ, ur iwwi ur iris i tmacahut.
Teḍher-iyi terbaât n yelmeẓyen ffɣen-d seg uxxam n yemrabḍen n Ccix. D rebaâ neɣ d xemsa yid-sen, teddun ad rekben deg yiwen n iṭaksiyen-nni iḥebsen deg ubrid. Llebsa n Irumyen tettwaâqel, ma d tin kan ittnuzun ‘’ukazyun’’ di rreḥbat n leswaq, neɣ ma d tin ittwaxedmen i bab-is s lqis, ɣur bab n ssenɛa. Tlata neɣ rebaâ deg warrac-nni n yemrabḍen, iqerra-nsen aâryan, acebbub imceḍ di ttnasfa, lakin ixreb, iban mačči d zzux, d tanumi. Ula d ikustimen i lsan, ideg ur d-cqin ara, d tin i d llebsa-nsen n lferḍ, n mkul ass, irna segmi tteklen armi xtaren ula d ssaneɛ i yasen-ten-ixaḍen. Ad sɛun di aâcrin ar xemsa waâcrin sna ɣer win meqqren deg-sen. Ula di ssifa-nsen, am akken ad tiniḍ, d inebgawen kan i d-usan s axxam-nsen. Urǧan armi yuli d amezwaru win deg-sen yelsan ibernas, iban iɣleb-iten, rnan rekben nnutni, aṭaksi yeqleɛ.
Neṭqeɣ ɣer Siman, seqsaɣ-t : « Ad lfu dɣa n warraw-agi n Ccix ? ».
Ihuzz aqerruy-is, inna-k : « Ih ».
Fehmeɣ-t seg wid ur nḥemmel ara ad sṭuqten ameslay. Wannag, niqal ḍemaâɣ, ma yella kra d-wwiɣ sɣur-s. Uɣaleɣ armi d lekwaɣeḍ-nni inu. Dɣa d nutni i yi-d-issasen tamacahut.
Taswiɛt, yuẓa-d ɣer-i, issers tagelzimt, am win ara yebɣun ad isked ɣer lektiba-w, inna-k :
– Walaɣ-k segllin…i… la tesmeḥssiseḍ i txuniyin, tkettbeḍ. Aâni … dayen ttdekkirent, neɣ ?…
Ula d nek huzzeɣ aqerruy-iw, nniɣ-as : Ay ih !
Ẓriɣ-t di syin akkin ur yi-ittensar ara. Inna-k : Ihi s taârabt ?
Nniɣ-as : Ala.
Inna-k : Ihi… s trumit ?
Nniɣ-as : Ala.
Lakin segmi icukk aâni ttkellixeɣ yis, setbaâɣ-as : S teqbaylit.
Netta iwala-yi s tidet-iw, nek walaɣ-t ur issin ula d lexṭuṭ, segmi ur d-immiɣ ara ɣer wid-iw. Dɣa… d netta kan iɣef ttnadiɣ. Ddmeɣ-d yiwet di sebaâ usebaâin n tewriqin-nni ttawiɣ yid-i. Mebla ccek ad d-ḍḥan d isefra-w nek, uqerruy-iw, Lakin… yiwen lekdeb ɣer wiyiḍ akk… zayed naqes. Nniɣ-as :
– Sel-asen-d i wigi, n Si Muḥend U Mḥend.
Akken di mi yas-d-fukeɣ, inna-k : Ad as-yaâfu Rebbi !
Nek dayen i ḥwaǧeɣ. Rniɣ lxattima, akken ara t-ssimneɣ d lmaḍi, ɣriɣ-as-d yiwen usefru n yimir-nni kan :
A Ccix-iw di laânaya-k
A Ḥmed Waâli ay izem
Tenfaâḍ-aɣ s lbaraka-k
Taâfuḍ-aɣ ma d ay nexdem…
Segmi d-iḍḥa yessen-it axir-iw, ur yi-yunif ara ad as-d-kemmleɣ. Lakin, sibda ttraǧuɣ ar d-yini, ziɣ netta s laâqel-is, ar yuɣ abrid nniḍen. La yeskad kan s ifurkan-nni n tmeɣrust, ittaâwad weḥd-s : « tenfaâḍ-aɣ s labaraka-s… tenfaâḍ-aɣ s lbaraka-s… taâfuḍ-aɣ… ».
Nek skadeɣ deg-s, Ur yi-iɣlib ara di laâmer. Ma kkseɣ-as tamart-nni ur iseṭṭel ara, di liḥala-nni yakk ufellaḥ, mazal, … ur yi-ilaq ara ad as-iniɣ « Dda ». Iban wudem-is n win ‘’iffɣen’’, yunagen, inudan timura. Ur iɣri yara, lakin yeɣra ddunit, ilḥa, iwala deg-s, isla, ijerreb, irra s ul-is. Netta, d tin i d leqraya, ayen nniḍen akk d lektiba ɣef lkaɣeḍ, am win isennɛen adrar di tewriqt.
Tabaɛ, lḥasun, d ayen d-ḥefḍeɣ sɣur-s ass-nni, mi yi d-iwwi tamacahut.
Yuɣal izzi-d ɣur-i, inna-k :
– Keč fehmeɣ-k mačči n dagi. Ẓriɣ yiwen-nneɣ akk, lakin… ur yaâdil ara. Mačči d aâcra, mačči d aâcrin n taddart-agi-nneɣ i d wi aâdleɣ, i d wi heddreɣ, lakin nettaweḍ ɣer temsalt n Ccix… am akken … nekkat, netaâdday-as. Nessen-it kan d lwali n udrar-nneɣ, arraw-is ass-agi ur aɣ-d-itekk seg-sen ala lxir. Di syin akkin, a bnadem, ma d lebɣi adder-it-id kan am keč am medden. Dacu ara k-yawin ad tnadiḍ, ansi d-ikka, dacu i d taqsiṭ-is, amek dihin, amek dagi ?
Nniɣ-as : D tidet. Tabaɛ, akken tenniḍ : « yiwen-nneɣ akk ». Ad ak-galleɣ a nek s yiman-iw, di tmurt-inna nneɣ…
Inna-k : … Ma tessneḍ leḥyat ula n yiwen si lawliyya isi tettgallam. Ẓriɣ. Ma yehwa-yak, ula d nek, cwiṭ dɣa seg wakken k-walaɣ… ur tettxalafeḍ ara wiyiḍ i webrid ad ak-ḥkuɣ ɣef Ccix Ḥmed Waâli-yagi-nneɣ. Irna, aṭas, aṭas, tidet i Rebbi, i mi la teqqareḍ tiktabin s teqbaylit… tketbeḍ isefra i ttawin fell-as… ih… Isefra-s… Ladɣa mara s-qqaren « tenfaâd-aɣ s lbaraka-s… taâfuḍ-aɣ ma d ay nexdem »… ih… Lḥasun… Teẓriḍ ?…
Walaɣ-t diɣ iɛawed-as amkan i tgelzimt-nni ines, iqaâd-itt akken ur tettembiwil ara d lmaḍi, igerrez tiɣimit-is netta, dɣa ula d nek yaâna ufus-iw… iẓur taqubbet n Nikut, ddmeɣ-d yiwen, mekkneɣ-as taqubbet, iddem ula d netta yiwen, fkiɣ-as icɛel, caâleɣ, inna-k :
– Mara mlilen sin ur nemyussan ara d lmaḍi, qqimen i lhedra, ẓran ad mfaraqen deg wass-nni, ad iniɣ yettili gar-asen nnṣib n tidet. Nek, lḥasun, ad ak-iniɣ : kra n win ara iheddren, irna ad ilfu ula d win ara iketben, armi di ddehn-is ad tettuɣellet tmeslayt-nni ines. Win ara k-yinin ihedder kan, neɣ iketteb kan i yiman-is… ihi… tili dɣa ulayɣer issembiwil imi-s neɣ afus-is. Daɣ netta, ad ak-skiddbeɣ ma nniɣ-ak : ɣur-k anda i tettaâwadeḍ ayagi ara k-iniɣ ɣef Ccix. Ɣur-k ad teḥkuḍ, ɣur-k dihin, ɣur-k dagi. Ala lekdeb ma nniɣ-ak-t. Lxattima ihi,ɛad, imi… ẓriɣ tettwaktab teqbaylit, i yid-inna ddehn-iw ahat… ahat… irna, lḥasun, niɣ nek ula d isem-iw ulayɣer t-issineḍ. Awi-d kan ma yella kra n uɣellet. Sakin keč, a mmi-s n tmurt, ḍebber aqerruy-ik. Teggra-d deg wayen ara k-d-ḥkuɣ, ma dayen illan… neɣ zeggdeɣ, neɣ sneɣseɣ… tfehmeḍ ur aɣ-icrik wara n ssuq. Ma yehwa-yak akk, ǧaâl-it d albaâḍ n tmucuha-nni… n ‘’walef lila wlila’’, di syin truḥeḍ ɣer tmurt-nwen, nek s axxam-iw. Niɣ akka ?
Belaïd At Ali
09/1946
Timerna / Notes :
1. Ssaneɛ : axeggaḍ (fr. tailleur) = agennun (amyag gnu : xiḍ = coudre) ; tissegnit : tin swayes gennun/ttxiḍin.
2. Lexṭut : tira, isekkilen
3. Taqubbet n Nikut : apaki n dexxan
4. D lmaḍi = maḍi (fr. complètement, totalement…) (amedya : aserwal iqres maḍi).

