Immut Mohammed Harbi. Iffeɣ si tmeddurt i yefka i tmurt-is seg wasmi d-ikker d acawrar, ikcem annar n tegrawla di tseqqamut n PPA, di Skikda.
D tilelli n tmurt n Lezzayer i yerra sdat wallen-is, d tin i d asirem-is, d tin i tudert-is. Idda seg ukabar n PPA-MTLD, ɣer sandika n inelmaden Izzayriyen di Fransa, syin ɣer FLN, di Tfidiralit n Fransa akked GPRA, si mi tekker di 1954.
I netta, abrid-is ifra : tukksa n temharsa/colonisation n tmurt ur telli d taggara n tegrawla. I netta, d win i d asurif amezwaru akken ad d-ters tulut/égalité gar Izzayriyen, ad kksen ixemmasen akked waklan di tmurt-nneɣ.
D win i d abrid ideg idda mi yekcem deg udabu deffir 1962. Ur ikcim akken ad iṭṭef akursi, ur iqbil yal amkan n uɣlif/ministre deg udabu-nni.
Taggara, adabu ibedden deffir 1965, irra-yas lxir d ameqqran : irra-t ɣer lḥebs acḥal d aseggas, syin infa-t si tmurt-is di tmurt-is (en résidence surveillé di skikda) acḥal d iseggasen, d wamek yerwel i tuccar n udabu ibedden, s yisem n « redressement révolutionnaire » (sic!).
Mohammed Harbi, ur idir d imenfi di Fransa, ad isḥissif kan deg wayen izrin. Netta yekcem annar n tmussni n umezruy akken ad ildi tibbura n tmussni, tin ara yilin d afud i yal tasuta/lǧil d-iteddun.
Ass-a, abrid-is issaweḍ, izzuzer tamussni tufrint, isselmed ijemmalen n yilmeẓyen i yekkren d imussnawen, d iselmaden. D nutni i yesnernayen yal ass deg ubrid i yenjer.
Mohammed Harbi ad d-iqqim d yiwen uzamul ur ntekkes, acku iẓẓa tikta i bennu n tmurt n Lezzayer tazzayrit, tin ara yilin d tamurt n iɣarimen/citoyens, mačči d tagelda n ixuniyen.
Di tallit n herrwel deg nella ass-a, isem-is akked tikta-s ad aɣ-ilint d tafat deg ubrid n bennu n tmurt n Lezzayer, di tagmat n Tefrikt n Ugafa idduklen.
Aumer U Lamara
Timerna / Notes :
1. Idlisen i yura Mohammed Harbi :
- Aux origines du FLN, éd. C. Bourgeois, 1975
- FLN, mirage et réalité, éd. Jeune Afrique, 1980 et 1984, éd. Syllespe, 2024
- Le FLN, Documents et Histoire, akked G. Meynier, éd. Casbah, 2004
- L’Algérie et son destin, croyants ou citoyens ?, éd. Arcantère, 1992
- Guerre d’Algérie, de la mémoire à l’Histoire, akked B. Stora, éd. Robert Laffont, 2004
- L’autogestion en Algérie, 2022, éd. Syllespe
- Une vie debout, 2001, éd. La découverte, éd. Casbah, isuqqel ɣer tmaziɣt s uzwel Tudert deg iseɣ, 2024, éd. Koukou Editions.
2. Akken illa wawal :
Asmi yemmut Muḥ At Lḥusin (Ccix Muḥend U Lḥusin), yiwen seg imaâzzan i d-yusan ɣer temḍelt-is, inna :
– I tura, anwa ar aɣ-imlen abrid ?

